Sedef Hastalığı (Psoriasis)
Sedef hastalığı, keskin sınırlı, üzerinde gümüş renginde kepeklenmeler (pullanmalar) bulunan, deriden kabarık kızarıklıklarla seyreden kronik bir cilt hastalığıdır. Toplumda görülme sıklığı %1–2 olup, kadın ve erkeklerde eşit oranda rastlanır. Genellikle 15–30 yaşları arasında başlar ve bulaşıcı değildir.
Tanısı çoğunlukla klinik bulgularla konur, nadiren deri biyopsisine ihtiyaç duyulur.
Sedef Hastalığının Nedenleri
Kesin nedeni bilinmemekle birlikte bağışıklık sistemi, genetik ve çevresel faktörlerin rol oynadığı düşünülmektedir.
Çevresel faktörler:
- Streptokoklara bağlı boğaz enfeksiyonları
- Bazı ilaçlar (kortizon, lityum, tansiyon ilaçları, aspirin vb.)
- Sigara ve alkol kullanımı
- Güneş yanığı
- Kaşıma ve keselenme
- Ruhsal stres
Sedef Hastalığının Tipleri
-
Psoriasis vulgaris (Plak tip): En sık görülen (%80) tiptir. Diz, dirsek, saçlı deri ve kuyruk sokumunda sık rastlanır.
-
İnvers psoriasis: Kıvrım bölgelerinde (koltuk altı, kasık, meme altı, boyun) görülür.
-
Guttat psoriasis: Çocuk ve ergenlerde daha sık; boğaz enfeksiyonları sonrası ortaya çıkar. Gövdede yağmur damlası şeklinde döküntüler oluşur.
-
Eritrodermik psoriasis: Vücudun %90’ından fazlasını kaplayan ciddi bir tiptir. Hastane yatışı gerekebilir.
-
Yaygın püstüler psoriasis: Deride yaygın irinli sivilceler ile seyreder.
-
Palmoplantar psoriasis: Avuç içi ve ayak tabanında görülen tiptir.
Deri Dışındaki Tutulumlar
- Eklemler: Özellikle parmak ve bel eklemleri tutulabilir. Sabah tutukluğu, şişlik (sosis parmak) görülebilir.
- Tırnaklar: Hastaların %50’sinde tırnak tutulumu vardır. Çukurcuklar, renk değişiklikleri ve kalınlaşma görülebilir.
- Sistemik ilişkiler: Şiddetli sedef hastalarında kalp-damar hastalıkları, hipertansiyon, diyabet, obezite ve iltihaplı bağırsak hastalıkları daha sık görülür.
Hastalığın Seyri
Sedef hastalığı, alevlenme ve iyilik dönemleriyle seyreden kronik bir hastalıktır. Şiddeti kişiden kişiye değişebilir. Çoğunlukla gebelikte düzelir, doğumdan sonra tekrar alevlenebilir.
Sedef Hastalığının Tedavisi
Hastalığın kesin tedavisi yoktur; ancak uygun yöntemlerle kontrol altına alınabilir ve uzun süreli iyilik sağlanabilir.
Tedavi Yöntemleri:
- Topikal tedaviler (sınırlı olgularda):
- Kortizonlu kremler
- Antralin
- Kalsipotriol
- Kalsinörin inhibitörleri
- Sistemik tedaviler (yaygın ve dirençli olgularda):
- Metotreksat
- Siklosporin-A
- Asitretin (A vitamini türevi)
- Fototerapi (ışık tedavisi)
- Biyolojik ajanlar (dirençli olgularda):
- Adalimumab, Etanersept, İnfliksimab, Ustekinumab vb.
Tedavi planı; hastalığın şiddeti, yaygınlığı, yerleşim yeri, eklem veya tırnak tutulumu olup olmaması gibi faktörlere göre dermatolog tarafından belirlenir.